Month: November 2025

Ուրբաթ մենք գնացել էինք Մեծամորի թանգարան։ Ավտոբուսում խոսում էինք խաղում էինք կարդում գիրք և այլն։ Մտանք թանգարան շատ հետաքրքիր էր, լիքը բրոնզե իրեր նկարներ հին ժամանակներից։ Մենք նույնիսկ տեսանք իսկական 35 տարեկան տղամարդու կմախք, մեզ ասացին, եթե կմախքը պառկած էր ձախ կողում ուրեմն աղջիկ էր, իսկ եթե աջ ուրեմն տղա էր։

Ամենա հետաքրքիրը դա պեղումներ էին, մեկ էլ մեզ ասացին մեր գալուց մի քանի րոպե առաջ եկել էին մասնագետներ իսկական պեղումներին, որպեսզի ինչ գտնեին դնեին թանգարնում։ Մենք վերջում գնացինք պեղումների այնտեղ բաժանվեցինք երկուական թմերի իմ թիմը՝ Էվան էր, մենք իրար հետգտանք իննը ոսկոր և լիքը և մեծ օբսիդյան, շատ հավես էր միայն թե տեսնեիք իմ դեմքը, երբ ու Էվան գտանք մեր առաջին ոսկորը և շատ մեծ օբսիդյան։

Մի խոսքով շատ հետաքրքիր էր։

Վայր՝ Մեծամորի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան
Օր՝ նոյեմբերի 21
Ժամ՝ 12:00-16:30

Պատասխանատուներ՝ Ֆլորա Դավթյան , Նազելի Պետրոսյան

Մասնակիցներ՝
Հյուսիսային և Արևմտյան  դպրոցների 6-րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝  

• համագործակցային նախագծով
• ծանոթանալու հնագույն բնակավայրերից մեկին, հնագիտական պեղումներ կատարելու, կրթամշակութային այցելություն

Ճանապարհ՝ Ծովակալ Իսակովի պողոտա-Զվարթնոց-Մեծամոր

Նախապատրաստական աշխատանք

• սովորողները նախապես տեղեկություններ են հավաքում Մեծամորի մասին հրապարակում իրենց բլոգներում
  ծանոթանում ենք Մեծամոր քաղաքի պատմությանը
• դիտում ենք տեսանյութեր պեղումների մասին
• ծանոթանում ենք պեղումներ կատարելու նրբություններին, որպեսզի պատրաստ լինենք

Իրականացված նախագծեր

Մեծամոր հնագույն բնակատեղի

Մեծամոր պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան

Ընթացքը՝ 

Սովորողների հետ ուղևորվելու ենք Մեծամորի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան։

Իջնելու ենք Մեծամորում, ոտքով քայլքով գնանք դեպի թանգարան։

Շրջելու ենք թանգարանում, ծանոթանալու պեղածո-ցուցանմուշների հետ։

Իրականացնում ենք հնագիտական պեղում կրթական ծրագիր։

Վերադարձ դպրոց։

Նախահաշիվ

Վարորդին վճարվող գումար՝ 25․000 դրամ

Կրթական ծրագիր՝ յուրաքանչյուր սովորող 1500 դրամ

Մասնակից սովորողներ

Պատում ճամփորդության մասին՝

Այց Մեծամորի Թանգարան

Զրոյից փոքր թվերը կոչվում են բացասական թվեր։Զրոյից 1-ով փոքր թիվը նշանակվում է այսպես՝ –1 (կարդացվում է «մինուս մեկ»)։Պարզ է, որ պիտի տեղի ունենա հետևյալ հավասարությունը. –1 = 0 – 1։-1-ը այսպես կոչված ամբողջ բացասական թվերից առաջինն է։ Հաջորդ ամբողջ բացասական թիվը –2-ն է («մինուս երկու»). այն 1-ով փոքր է –1-ից։Այսինքն՝ –2 = –1 – 1։Նրան հաջորդում է – 3 թիվը.–3 = –2 – 1 = –1 – 1 – 1։Այսպես շարունակելով՝ կարելի է կազմել միանիշ բացասական թվերի հետևյալ աղյուսակը.–1 = 0 – 1–2 = – 1 – 1 = 0 – 1 – 1–3 = –2 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1–4 = –3 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1–5 = –4 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1–6 = –5 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1–7 = –6 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1——————————————————–և այլն:0 թիվը ո՛չ բացասական թիվ է, ո՛չ էլ դրական:

Ամբողջ դրական և բացասական թվերն ու 0-ն կոչվում են ամբողջ թվեր:

Օրինակ`

2/7, −74ամբ․8/9, 0, −5, 3/4, 12 թվերից ամբողջ են հետևյալ թվերը՝ 0, −5, 12

0-ն և բոլոր դրական թվերը միասին կոչվում են ոչ բացասական թվեր:

0-ն և բոլոր բացասական թվերը միասին կոչվում են ոչ դրական թվեր:

Առաջադրանքներ

 1.Բերե՛ք բացասական թվերի օգտագործման օրինակներ։ 

-1, -2, -3, -4 և այլն

2. Կարդացե՛ք թվերը. +2, –3, 0, +8, –10, –15, +1, –27, –12, +100, –91, –74: 

3. Տրված են –5, –3,4/6 , +5, +10,-3/5, –2, 0, +4, թվերը: Նրանցից դո՛ւրս գրեք ամբողջ թվերը: 

-5, +5, +10, -2, 0, +4

4.  Ի՞նչ ջերմաստիճան ցույց կտա ջերմաչափներից յուրաքանչյուրը, եթե ջերմաստիճանը՝
ա) բարձրանա 2 աստիճանով,
1) -15, 2) +9, 3) +2, 4) +26, 5) +17
բ) իջնի 1 աստիճանով,
1) -16, 2) +8, 3) +1, 4) +25, 5) +16
գ) իջնի 3 աստիճանով
1) -13, 2) +5, 3) -2, 4) +22, 5) +13
դ) բարձրանա 4 աստիճանով
1) -17, 2) +9, 3) -4, 4) +26, 5) +17

5. Մրցամարտից երեք օր առաջ բռնցքամարտիկը սկսեց խստորեն հետևել իր քաշին և այդ պատճառով ամեն օր կշռվում էր: Առաջին կշռումը ցույց տվեց, որ նա նիհարել է 400 գ-ով, երկրորդը` որ նրա քաշն ավելացել է 300 գ-ով, իսկ երրորդից պարզվեց, որ նրա քաշն ավելացել է ևս 200 գ-ով: Այդ երեք օրում բռնցքամարտիկն ավելի թեթև՞, թե՞ ավելի ծանր դարձավ և որքանո՞վ:
Ավելի ծանր դարձավ 500գ-ով

6. Բազմահարկ շենքի տակ` առաջին հարկից երկու հարկ ներքև, ավտոկայանատեղ կա: Ո՞ր հարկում է ապրում այն մարդը, որը տուն հասնելու համար ավտոկայանատեղից բարձրանում է 11 հարկ:

Տվյալների պատկերման գրաֆիկական եղանակը երկրաչափորեն ներկայացնում է,թե ինչպես են փոփոխվում մեկ մեծության արժեքները մյուս մեծության արժեքների փոփոխության դեպքում։

Մեծությունների փոփոխության գրաֆիկական եղանակով պատկերումը կոչվում է գրաֆիկ ։

Դիտարկենք օրինակներ՝

Ինքնաթիռի վեր բարձրանալու գրաֆիկը: Ինքնաթիռն օդ է բարձրացել 11.00-ին: Ինքնաթիռի թռիչքը նախա-տեսված է կատարել 10500 մ բարձրության վրա: Այդ բարձրությանը հասնելու ընթացքում օդաչուն յուրաքանչյուր 5 րոպեն մեկ գրանցել է բարձրաչափի տվյալները: Այդ տվյալները ներկայացված են հետևյալ աղյուսակում.

Աղյուսակի տվյալները ներկայացնենք գծային դիագրամի տեսքով : Եթե այժմ դիագրամի վերին կետերը միացնենք ուղիղ հատվածներով, կստանանք մի բեկյալ գիծ, որն էլ կլինի ինքնաթիռի վեր բարձրանալու գրաֆիկը:

Այս գրաֆիկը ցույց է տալիս, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոխվում ինքնաթիռի թռիչքի բարձրությունը:

Առաջադրանքներ

1․Նկարում պատկերված է մեքենայի շարժման գրաֆիկը.

Գրաֆիկով որոշե՛ք՝

ա) քանի կիլոմետր է անցել մեքենան 5 ժամում,

60 x 5 = 300

բ) շարժման սկզբնակետից ինչ հեռավորության վրա է գտնվել մեքենան 1 ժ անց, 5/2 ժ անց,

150

գ) որքան ժամանակում է մեքենան անցել 90 կմ:

1 ժամ 30 րոպե

2․Գնացքը A կետից մեկնել է C կետը: Ճանապարհին այն կանգ է առել B կետում:

Գրաֆիկից ելնելով՝ պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին.

ա) Որքա՞ն ժամանակ է գնացքը եղել ճանապարհին:

7 ժամ

բ) Որքա՞ն ժամանակում է գնացքը հասել B կետը:

2 ժամում

գ) Ի՞նչ արագությամբ է գնացքը A կետից ընթացել դեպի B կետը:

60կմ/ժ արագությամբ

դ) Ի՞նչ արագությամբ է գնացքը B կետից ընթացել դեպի C կետը:

35կմ/ժ արագությամբ

ե) Որքան է տևել B կետում արած կանգառը:

3․Նկարում պատկերված է երկու մեքենաների շարժման գրաֆիկը: Գրաֆիկի հիման վրա որոշե՛ք`

ա) երբ է սկսել շարժումը մեքենաներից յուրաքանչյուրը,

բ) յուրաքանչյուր մեքենայի շարժվելուց որքան ժամանակ անց են նրանք հանդիպել,

գ) որքան ճանապարհ է անցել մեքենաներից յուրաքանչյուրը և ինչ արագությամբ:

4․Երեխայի հասակը մինչև 7 տարեկան դառնալը փոխվել է հետևյալ կերպ.

Շատ-շատ հին ժամանակներում մարդիկ թվեր չունեին։ Նրանք քարերի, մատների ու փայտիկների միջոցով էին հաշվում։ Բայց մի օր Հնդկաստանի արևով լցված երկրի իմաստուններն սկսեցին մտածել․«Բայց ինչու՞ չստեղծել նշաններ, որոնք հեշտ է հիշել ու գրել»։Այդպես հնդիկ մաթեմատիկոսները ստեղծեցին 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 նշանները։Նրանք նաև առաջինն էին, որ գիտակցեցին՝ զրոն նույնպես թիվ է, և կարևորը՝ թվերի արժեքը կախված է նրանց տեղից (օրինակ՝ 10 ≠ 01)։ Դա այդ ժամանակ հրաշք էր։Հետո այս նշանները սկսեցին երկար ճանապարհ անցնել։Ճանապարհորդող արաբ գիտնականները, տեսնելով այդ հիանալի համակարգը, տարան այն իրենց աշխարհ՝ բարձր գիտության ու գրականության երկրներ։ Արաբ գիտնականները թվերը ավելի զարգացրին, գրառեցին գրքերում, տարածեցին Արևելքից մինչև Եվրոպա։Եվ քանի որ Եվրոպան այդ նշանները սովորեց արաբների միջոցով, մարդիկ սկսեցին դրանք կոչել «արաբական թվեր», չնայած իրականում դրանք ստեղծվել էին Հնդկաստանում։Այսպես թվերը ճամփորդեցին աշխարհով մեկ՝քարերից ու փայտիկներից մինչև` հեռախոսներ, համակարգիչներ, տիեզերանավեր

Եվ այսօր մենք՝ երեխաներ, մեծեր, գիտնականներ ու նկարիչներ, բոլորս հաշվարկում ենք հենց այդ հնդիկ իմաստունների ստեղծած և արաբների միջոցով մեզ հասած թվերով։

Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն, որ նույն շաքրի մի բառը չունի:

ա) Պապ                բ) Հովհաննես Թումանյան

երգիչ                    Արշակ Երկրորդ

ձիապան               նվագախումբ

աղջիկ                   Ձենով Օհան

լուսնյակ               Հայաստանի Հանրապետություն

Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը գտի՛ր: Ի՞նչ անուն կտաս խմբերից յուրաքանչյուրին:

Ա. Սեղան, մարդ, բաժակ, քար, ծառ, սար, օդանավ, ջուր, լուսին, ժամացույց, հայելի, զարդատուփ:
Գոյական բառեր

Բ. Վախ, ուրախություն, վտանգ, րոպե, կարոտ, սեր, թախիծ, ենթադրություն, հետաքրքրություն, շփոթություն:
Վերացական գոյականներ

Հիշի՛ր

Թանձրացական գոյականները ցույց են տալիս առարկաներ, որոնք կարելի է տեսնել, շոշափել, հոտոտել, լսել և այլն (օրինակ` ջուր, մարդ): Վերացական գոյականները ցույց են տալիս միայն մտքով ըմբռնվող առարկաներ, իբրև առարկա վերցված հատկություններ և այլն (օրինակ՝ սարսափ, ընկերություն):

1. Տրված գոյականները հոգնակի՛ դարձրու: Ո՞ր մասնիկով են նրանք հոգնակի դառնում:

Բեռ-բեռներ, գառ-գառներ, դուռ-դռներ, եզ-եզեր, թոռ-թոռներ, լեռ-լեռներ, ծոռ-ծոռներ, հարս-հարսեր, ձուկ-ձկներ, մատ-մատնեօ, մուկ-մկներ, նուռ-նռեր

Տրված բառերի բաղադրիչները գծիկով բաժանի՛ր: Բոլոր բառերի վերջին բաղադրիչներն ի՞նչ նմանություն ունեն:

Հեռագիր-Հեռա-գիր, հարթավայր-հարթա-վայր, լրագիր-լրա-գիր. գետաձի-գետա-ձի, մեծատառ-մեծա-տառ, նստատեղ-նստա-տեղ, առագաստանավ-առագաստ-անավ:

Բացատրիր, թե ինչո՞ւ տրված բառերի հոգնակին ոչ թե -ներ, այլ -եր մասնիկով է կազմվել (բառի կազմությանն ուշադրաթյուն դարձրո՛ւ):

Նախապապ-եր, ծովաշն-եր (փոկեր), հնդկահավ-եր, ճակատամարտ-եր, լաստանավ-եր, դաշտավայր-եր, գետաձի-եր:

Կան միավանկ բառեր, որոնց հոգնակի ձևերը կազմվում են ոչ թե –եր, այլ —ներ մասնիկով: Իրականում —ներ-ի ն-ն նրանց արմատի մեջ է (օրինակ՝ գառն-եր):

Հիշի՛ր

Կան միավանկ բառեր, որոնց հոգնակի ձևերը կազմվում են ոչ թե –եր, այլ —ներ մասնիկով: Իրականում —ներ-ի ն-ն նրանց արմատի մեջ է (օրինակ՝ գառն-եր):

-եր մասնիկով է կազմվում այն երկվանկ բառերի հոգնակին, որոնց վերջին վանկը գաղտնավանկ է (օրինակ՝ աստղ — աստղեր):

-եր մասնիկով է կազմվում նաև այն բարդ բառերի հոգնակին, որոնց վերջին բաղադրիչը միավանկ բառ է գոյականի իմաստով (օրինակ՝ ծովափիղ — ծովափղեր):

1. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն պահանջվող ձևով (հոլովով) գրի՛ր թանգարան բառը:

Տարիներ շարունակ թանգարանը սիրով ընդունում էր այցելուներին:

Թանգարանի տնօրենը ոգևորվել էր նոր գտածոյով:

Չի կարողանում կտրվել իր ստեղծած թանգարանից:

Ինչքա՜ն ենք հպարտանում ձեռագիր մատյանների թանգարանով:

Թանգարանում ամեն ինչ նույնն էր, տարիներն այնտեղ ոչինչ չէին փոխել:

Նախադասություններից առանձին-առանձին դուրս գրի՛ր արջ արմատով կազմված, ածանցավոր բառերը և արջ գոյականի ձևերը (բոլորն էլ ընդգծված են):

Արջուկի սիրած խաղը բլրիցսահելն է:
Արջ + ուկի

Արջային սովորություններ ունի. սիրում է քնել, ամեն օր մեղր է ուտում:
Արջ + ային 

Անարջ գազանանոցն ինձ չի հետաքրքրում:
Ան + արջ 

Արջ + ը թաթը բարձրացրեց և ուզում էր թափով իջեցնել:

Կատաղած արջ + ից վտանգավոր գազան չկա:

Ինձ արջ + ով մի՛ վախեցնի:

Արջ + ին շատ հեշտ կընտելացնես, եթե սոված չթողնես:

Աշխատանք տանը

Գրի՛ր նամակ, որով բոլորովին անծանոթ մարդուն կներկայացնես մեր կրթահամալիրը: Հիշի՛ր, նպատակդ ոչ միայն կրթահամալիրը գովաբանելն է, այլ նաև մանրամասնորեն ներկայացնելը սեբաստացի լինելու առանձնահատկությունները՝ լավը, դժվարը, հաճելին, տարբերվողը: Չմոռանա՛ս, որ շարադրանքդ նամակի տեսքով է և նամակին հատուկ սկիզբ, ընթացք ու վերջ պետք է ունենա:

Мурадян Давит 9-5 класс, Старшая школа
Одиночество – очень распространенное явление в наше время. Разные люди страдают от

одиночества։ кто-то из-за личной жизни, кто-то из-за того, что избегает друзей, а кто-то из-
за забот. Одиночество — одно из самых худших и неприятных явлений в человеческой

жизни. У всех у нас бывают периоды, когда мы одни, у нас нет рядом родственного
человека, который мог бы помочь нам, вытащить нас из определенной ситуации. В этом
случае нам поможет наш образ мышления. Какими бы одинокими мы ни были, у нас будут
друзья и родственники, которые помогут нам, которые поддержат нас, которые будут
готовы «бороться» до конца.
Есть люди, которые легко избавляются от этой черты характера, а есть люди, которые не
могут этого сделать, и они в очередной раз попадают в неприятную ситуацию. Одиночество
не приходит «в одиночку». Из-за одиночества человек может приобретать все более
неприятные, мрачные и бесчеловечные характеры. Из-за одиночества человек может стать
более завистливым, в том смысле, что другие способны смотреть на жизнь
«легкомысленно», а он нет. Один из других важных «даров» одиночества — ненависть к
людям. Чем больше у человека развивается одиночество, чем больше он чувствует себя
одиноким, тем больше у него развивается ненависть к людям, и понятно, что постепенно
человек начинает ненавидеть свое окружение, друзей, близких, родных. Однако это еще не
все. Одиночество всегда приносит много подарков. Как бы нам ни хотелось поскорее
освободиться, не попасть снова в такую ситуацию, все равно не получится, потому что
бывают случаи, когда человек попадает в такую ситуацию, сам того не осознавая, и долгое
время не может выбраться. Необходимо его преодолеть. Одиночество — это не
«человеческий» характер. В одиночестве мы прячем себя, свой «мир», свое мышление и
отношение. Из-за одиночества человек начинает меньше знакомиться, начинает хуже
понимать людей, начинает ненавидеть последних и по этой причине не может понять
жизнь.
Вопросы для обсуждения после прочтения текста։

Объясните, прокомментируйте следующие слова про одиночество։
 Даже дуб в одиночестве засыхает, а в лесу живет века.
Эта поговорка означает, что людям легче преодолевать трудности и дольше жить, когда они находятся в обществе и поддерживают друг друга, как деревья в лесу.
 Одному жить — сердцу холодно.
Эта пословица означает, что жить в одиночестве тяжело, холодно и печально, поскольку в жизни отсутствуют тепло и поддержка близких людей.
 Один в поле не воин.
Одному человеку сложно справиться с большим делом и для достижения успеха нужна помощь и совместные действия.
 Одиночество поедает своего хозяина.

 Нет одиночества страшнее, чем одиночество в толпе.
 В одиночестве каждый видит в себе то, что он есть на самом деле.